Specialistisch Psychodiagnostisch Onderzoek
Inzicht als sleutel tot herstel
Een specialistische psychodiagnostisch traject is bij NW-Psychologie geen losstaand etiket, maar een gezamenlijke zoektocht naar antwoorden. We vertalen testresultaten en gesprekken naar concrete handvatten voor jouw verdere behandeling en dagelijks leven.
Wat houdt specialistische psychodiagnostiek in?
Soms is het niet voldoende om alleen te weten welke klachten je hebt. Het kan belangrijk zijn om beter te begrijpen waarom je klachten ontstaan of blijven bestaan, hoe verschillende problemen met elkaar samenhangen en wat jij nodig hebt om verder te komen. In dat geval kan specialistisch psychodiagnostisch onderzoek uitkomst bieden.
Een psychodiagnostisch onderzoek is een uitgebreid psychologisch onderzoek naar jouw functioneren. Afhankelijk van de onderzoeksvraag kunnen we kijken naar bijvoorbeeld persoonlijkheid, ontwikkeling, cognitief functioneren, klachten en symptomen, sociaal functioneren, sterke kanten en kwetsbaarheden.
Het doel is niet simpelweg om een diagnose of ‘etiket’ vast te stellen. We proberen juist tot een samenhangend en genuanceerd beeld te komen van jou als persoon: wat speelt er, hoe kunnen we dit begrijpen en wat betekent dit voor een eventuele behandeling?
Wanneer is specialistische psychodiagnostiek zinvol?
Psychodiagnostisch onderzoek begint altijd met een duidelijke onderzoeksvraag. Onderzoek doen omdat iemand “alles een keer onderzocht wil hebben” levert niet vanzelfsprekend bruikbare antwoorden op.
Specialistisch psychodiagnostisch onderzoek kan bijvoorbeeld passend zijn wanneer:
* klachten complex zijn of al langere tijd bestaan;
* eerdere behandelingen onvoldoende effect hebben gehad en niet duidelijk is waarom;
* verschillende verklaringen of diagnoses mogelijk zijn;
* er vragen bestaan over persoonlijkheidsontwikkeling of persoonlijkheidsproblematiek;
* er een vermoeden bestaat van klachten die mogelijk kunnen wijze op ADHD of een autismespectrumstoornis en nader onderzoek daadwerkelijk iets kan toevoegen;
* er vragen zijn over intelligentie, cognitieve mogelijkheden of sterke en zwakkere kanten in het cognitief functioneren;
* klachten en persoonlijk functioneren moeilijk van elkaar te onderscheiden zijn;
* meer inzicht nodig is om te bepalen welke behandeling het meest passend is;
* je zelf belangrijke vragen hebt over terugkerende patronen in je leven en functioneren.
Een onderzoek kan daarmee zowel onderkennend zijn – wat is er aan de hand? – als verklarend – hoe kunnen we begrijpen dat juist deze problemen zijn ontstaan of blijven bestaan? Daarnaast kan onderzoek helpen bij indicatiestelling: welke behandeling of ondersteuning past het beste?
Als eerdere behandelingen onvoldoende hebben geholpen
Specialistisch psychodiagnostisch onderzoek kan in het bijzonder van waarde zijn wanneer je al meerdere behandeltrajecten hebt doorlopen, maar onvoldoende bent opgeknapt. Misschien hadden behandelingen tijdelijk effect, bleef het resultaat beperkt of kwamen dezelfde klachten en patronen na verloop van tijd weer terug. Soms lukt het ook niet goed om een behandeling op gang te krijgen, terwijl niet duidelijk is waarom.
Wanneer dit gebeurt, is het niet altijd zinvol om opnieuw met een vergelijkbare behandeling te beginnen. Het kan dan belangrijk zijn om eerst uitgebreider stil te staan bij de vraag: begrijpen we voldoende wat er aan de hand is?
Een behandeling wordt immers gekozen op basis van bepaalde aannames over de aard en oorzaak van de klachten. Wanneer iemand onvoldoende profiteert van behandeling, kan dat betekenen dat we opnieuw moeten kijken naar die aannames. Misschien is de eerdere diagnose niet onjuist, maar onvolledig. Misschien spelen er meerdere problemen tegelijkertijd, beïnvloeden persoonlijkheidskenmerken of onderliggende patronen het herstel, of zijn er factoren die tot nu toe onvoldoende in beeld zijn geweest.
Specialistisch psychodiagnostisch onderzoek kan dan helpen om als het ware uit te zoomen. In plaats van opnieuw alleen naar de afzonderlijke klachten te kijken, onderzoeken we het bredere geheel. We kijken bijvoorbeeld naar je ontwikkelingsgeschiedenis, persoonlijkheid, emotioneel en sociaal functioneren, cognitieve mogelijkheden, manieren van omgaan met spanning en emoties en patronen die zich gedurende je leven hebben ontwikkeld. Ook onderzoeken we welke factoren klachten mogelijk uitlokken of in stand houden en welke sterke kanten juist kunnen helpen bij herstel.
Daarbij kan ook opnieuw worden gekeken naar eerder gestelde diagnoses. Klachten kunnen namelijk op elkaar lijken of vanuit verschillende onderliggende mechanismen ontstaan. Concentratieproblemen betekenen bijvoorbeeld niet automatisch ADHD, moeite in sociale situaties betekent niet automatisch autisme en terugkerende somberheid vertelt op zichzelf nog niet waarom iemand steeds opnieuw vastloopt. Een classificatie kan correct zijn en tegelijkertijd maar een deel van het verhaal vertellen.
De centrale vraag verschuift daarom van “Welke behandeling hoort bij deze klacht of diagnose?” naar “Waarom hebben eerdere behandelingen bij deze persoon onvoldoende geholpen, wat hebben we mogelijk nog niet begrepen en wat is er nodig om een volgende behandeling beter te laten aansluiten?”
Juist wanneer je al veel hebt geprobeerd, vinden we het belangrijk dat diagnostiek niet alleen resulteert in nóg een classificatie of behandeladvies. Het onderzoek moet daadwerkelijk iets toevoegen: een beter begrip van wat er speelt, waarom verandering tot nu toe moeilijk is geweest en welke voorwaarden nodig zijn om een volgende behandeling meer kans van slagen te geven.
Soms leidt dat tot het advies voor een andere behandelvorm. Soms blijkt dat de eerdere behandelrichting wel passend was, maar dat aanpassing nodig is in bijvoorbeeld tempo, focus, intensiteit of therapeutische benadering. En soms helpt het onderzoek vooral om verschillende losse bevindingen en ervaringen voor het eerst in een samenhangend verhaal te plaatsen.
Wanneer je ondanks meerdere behandelingen onvoldoende herstelt, hoeft de volgende stap dus niet automatisch méér behandeling te zijn. Soms is het zinvoller om eerst beter te begrijpen wat er behandeld moet worden, wat verandering tot nu toe in de weg heeft gestaan en wat jij nodig hebt om wél verder te komen.
Wanneer is onderzoek niet geïndiceerd?
Meer onderzoek is niet altijd beter. Psychodiagnostiek vraagt een aanzienlijke investering in tijd, aandacht en kosten en moet daarom een duidelijke meerwaarde hebben.
Uitgebreid onderzoek is doorgaans niet geïndiceerd
* Wanneer de klachten en behandelrichting al voldoende duidelijk zijn en de uitkomst van onderzoek naar verwachting niets zal veranderen aan het behandelbeleid.
* Ook kan het verstandig zijn onderzoek uit te stellen wanneer iemand zich in een acute crisis bevindt of wanneer andere omstandigheden het functioneren op dat moment zo sterk beïnvloeden dat betrouwbare interpretatie van onderzoeksresultaten onvoldoende mogelijk is.
Een classificerende vraag – bijvoorbeeld “Heb ik ADHD?” of “Heb ik autisme?” – betekent daarom niet automatisch dat uitgebreid psychodiagnostisch onderzoek nodig is.
We kijken eerst naar de vraag waarom je dit wilt weten en wat het antwoord voor jou en een eventuele behandeling zou betekenen.
Meer dan een DSM-classificatie
Binnen specialistische psychodiagnostiek maken we onderscheid tussen classificeren en begrijpen. Een DSM-classificatie kan behulpzaam zijn om een bepaald patroon van klachten te herkennen en te benoemen. Maar een classificatie vertelt niet automatisch waarom jij deze klachten hebt ontwikkeld, waarom ze juist nu spelen, welke factoren ze in stand houden of welke behandeling het beste bij jou past.
Daarom kijken we breder.
We onderzoeken waar mogelijk de samenhang tussen je klachten, persoonlijkheid, ontwikkeling, levensgeschiedenis, omgeving, draagkracht en manieren waarop je met spanning en emoties omgaat. Ook besteden we aandacht aan beschermende factoren en sterke kanten.
De centrale vraag is uiteindelijk niet alleen: “Welke classificatie past hierbij?”
maar vooral: “Hoe kunnen we begrijpen wat er bij jou gebeurt en wat heb jij nodig om verder te komen?”
Therapeutisch Psychologisch Onderzoek
Binnen NW-Psychologie werken we waar passend vanuit de uitgangspunten van Therapeutisch Psychologisch Onderzoek (TPO), gebaseerd op het werk van de Amerikaanse psycholoog Stephen Finn.
Bij deze manier van onderzoeken ben je niet alleen degene die wordt onderzocht. Je bent actief deelnemer aan het onderzoek.
We beginnen daarom zoveel mogelijk bij de vragen die jij zelf over jezelf hebt. Bijvoorbeeld:
Waarom loop ik steeds tegen hetzelfde aan? Waarom begrijp ik rationeel wat er gebeurt, maar lukt het me niet om mijn gedrag te veranderen? Waarom raken bepaalde situaties mij zo sterk? Waarom hebben eerdere behandelingen onvoldoende geholpen? Wat maakt dat relaties steeds op een vergelijkbare manier verlopen?
Samen vertalen we deze vragen naar onderzoeksvragen die we daadwerkelijk kunnen onderzoeken.
Testuitslagen worden daarbij niet los van jou geïnterpreteerd. We onderzoeken samen wat de bevindingen betekenen en hoe ze passen bij jouw ervaringen en levensgeschiedenis.
Het onderzoek zelf kan daardoor al nieuwe inzichten opleveren. Soms ontstaat tijdens het onderzoeksproces een andere manier om naar jezelf en je problemen te kijken. Psychodiagnostiek is dan niet alleen een middel om tot een conclusie te komen, maar kan ook een therapeutische functie hebben.
Wat kunnen we onderzoeken?
Welke onderdelen worden ingezet, hangt volledig af van de onderzoeksvraag. Een onderzoek kan bijvoorbeeld bestaan uit:
Persoonlijkheidsonderzoek
Hierbij onderzoeken we persoonlijke eigenschappen, patronen, sterke kanten en kwetsbaarheden. We kijken onder andere naar de manier waarop je jezelf en anderen ervaart, hoe je omgaat met emoties, spanning en relaties en welke invloed je ontwikkelingsgeschiedenis heeft op je huidige functioneren.
Klachten- en classificerend onderzoek
Met gesprekken, interviews en vragenlijsten brengen we klachten, symptomen en de ernst daarvan in kaart. Waar relevant onderzoeken we of het klachtenbeeld past bij een bepaalde DSM-classificatie.
Onderzoek naar ADHD of autisme
Bij specifieke vragen kan gericht onderzoek plaatsvinden naar kenmerken die passen bij ADHD of een autismespectrumstoornis. Daarbij kijken we niet alleen naar huidige symptomen, maar ook naar ontwikkeling, context, alternatieve verklaringen en eventuele overlap met andere psychische problemen.
Intelligentie- of capaciteitenonderzoek
Hiermee brengen we verschillende aspecten van het cognitief functioneren in kaart. Naast een algemeen niveau kijken we naar het profiel: waar liggen relatief sterke kanten en waar kost informatieverwerking mogelijk meer moeite?
Neuropsychologisch onderzoek
Wanneer daar een duidelijke indicatie voor bestaat, kunnen specifieke cognitieve functies worden onderzocht, zoals aandacht, geheugen, concentratie, informatieverwerking, taal, waarneming en probleemoplossend vermogen.
Niet ieder onderzoek bevat al deze onderdelen. We onderzoeken wat nodig is om jouw vragen zorgvuldig te kunnen beantwoorden – niet meer dan nodig, maar ook niet minder dan verantwoord.
Voor collega's / instellingen
NW-Psychologie kan ook het psychodiagnostische onderzoek, wat u mogelijk zelf niet voldoende kan aanbieden binnen uw instelling/praktijk, uitvoeren. U kunt ons in samenspraak met uw client benaderen. Van belang is wel dat client een verwijsbrief heeft van haar/zijn psychiater, klinisch psycholoog of huisarts met een verwijzing voor de SGGZ.
NW-Psychologie is gespecialiseerd in de uitvoering en supervisie van (complex) psychodiagnostisch onderzoek.
Je kunt bij NW-Psychologie terecht voor een psychodiagnostisch onderzoek in het kader van een zorgvraag of second opinions op het gebied van een psychodiagnostische hulpvraag.
NIET in het kader van voogdijaanvragen, rechtszaken, wilsbekwaamheid bepaling, of andere forensische vraagstellingen.